Einstaklingar
Bjarni Guðmundsson (1898-1973)
Bjarni fæddist í Hörgsholti 7. júlí 1898. Sonur Guðmundar Jónssonar (1855-1929) og Katrínar Bjarnadóttur (1852-1937) bænda í Hörgsholti. Af 13 systkinum komust tíu til fullorðinsára og er sennilega Jón Guðmundsson (1883-1959) gestgjafi í Valhöll á Þingvöllum þeirra þekktastur. Bjarni giftist 24. júní 1929 Jóhönnu Guðmundsdóttur (1894-1956) og áttu þau kjörson Guðmund Bjarnason (f. 1938).
Bjarni var lágur vexti, smágerður og ekki heilsuhraustur. Hann var vammlaus í orði og geði og hugsaði hlýtt til allra. Jafnvel til þeirra er drógu dár að honum. Hann veiktist alvarlega 1919, lá veikur um fimm ára skeið og dvaldi þá um tíma á Kleppsspítala. Eftir þetta þjáðist hann af geðdeyfð eða geðhvarfasýki. Sveiflaðist upp og niður í geði og dró þetta mjög úr starfsþreki Bjarna. Lýsti hann þessu vel í eftirfarandi vísu 1949:
Taugaveila að mér amar
eymdardrauma svefn og þungi
heili svefur, hugur stamar
í hálfan mánuð sami drungi.
Aftur rís ég orku harður
eins og nýr og betri maður.
Bjarni og Jóhanna tóku við búi í Hörgsholti 1930 en þá var býlið komið í niðurníðslu og bæði bjuggu þau við skerta heilsu svo erfiðlega gekk að reisa við rekstur búsins. Eftir að Jóhanna lést 1956 komst los á Bjarna og síðustu æviár sín dvaldi hann langdvölum hjá Bjarnheiði Brynjólfsdóttur (1900-1992) mágkonu sinni.
Bjarni ræktaði nokkuð af hrossum og seldi. Fyrir kom að hann skipti á hrossum og málverkum sem hann hafði yndi af að safna.3 Hann var hugsjónamaður og mun vera fyrstur manna til að minnast á landgræðslu úr lofti sem hann kallaði "sáðflugu" í útvarpsþætti í september 1955.4 Þá gegndi Bjarni líka starfi eftirlitsmanns hjá Nautgriparæktarfélagi Hrunamanna 1926-34 og síðar 1945-46.
Hann hóf útgáfu á ritinu Hreppamaður 1956 sem hann byrjaði á vegna vinfengis við Jakob Hafstein forstjóra Lithoprents.6 Bjarni gaf út alls 12 tölublöð næstu 16 árin. Hreppamaðurinn var sérstætt tímarit því það var að mestu í bundnu máli og allar auglýsingar rímaðar. Í ritinu vour leikþættir, athuganir um þjóðmál og sagnir frá ferðum og svaðilförum.
Bjarni fékk fyrstu heftin fjölrituð hjá Guðmundi Jónssyni (1930-1989) í Kópsvatni. Var það fyrsta í 200 eintökum en fljótlega jók Bjarni upplagið og fyrstu þrjú heftin lét hann ljósprenta í nóvember 1957 í 1000 eintökum. Frá og með þriðja riti lét Bjarni prenta Hreppamann í Prentsmiðju Suðurlands á Selfossi og hefur líklega getað lifað á tekjum af blaðsölunni. Bjarni þótti hreinskiptinn og í ritinu kemur vel fram hvað menn voru að hugsa og ræða á þessum árum.
Sitt sýndist hverjum um kveðskap Bjarna og kosti þess að hafa auglýsingar í bundnu máli. Hann átti þó til að yrkja ágætlega og orti mikið sléttubandavísur. Bjarni notaði skáldgáfu sína til að lýsa því hve heimur og mannkyn sé yfirleitt gott. Honum rann þó í skap þegar Sigurður Líndal dró í efa tilurð Ingólfs Arnarssonar og Úlfljóts lögsögumanns í útvarpsviðtali og orti því kvæðið "Líndals lygamál" í nokkrum erindum. Fyrsta erindið hljómar svo:
Sorglegt er að sjá og heyra,
Sigurður, þitt lygamál,
ég leyfi þér ei ljúga meira
á Ljót og fróða Ara sál.
Bjarni lést af völdum hjartadreps hjá mágkonu sinni í Reykjavík 15. mars 1973.
Bjarni Guðmundsson (1898-1973) - upprunalegi texti og heimildir